АКЧА-КРЕДИТ САЯСАТЫНЫН ИНСТРУМЕНТТЕРИ 

Акча-кредит саясатынын инструменттери (каражаттары)	Тъшънъктёр жана негизги мънёздёмёлёр
1. Ачык рыноктогу операциялар	Ачык рыноктогу операциялар – банк тутумунда ликвиддъълък деьгээлин жёнгё салуу ("стерилизациялоо"/толуктоо) ъчън пайдаланылуучу инструмент.
1.1. Улуттук банктын ноталарын сатуу боюнча аукциондор	Ноталар – бул кыска мёёнёттъъ мамлекеттик баалуу кагаздар, алар Улуттук банк тарабынан 7, 14, 28, 91 жана 182 къндък мёёнёттё жумалык аукциондордо жъгъртъъгё чыгарылат. Кирешелъълък коммерциялык банктар тарабынан суроо-талапка жана сунушка жараша аныкталат. Банк тутумунан улуттук валютадагы ликвиддъълъктъ алып салуу, ноталарды сатуу, аукциондорду ёткёръънън максаты болуп саналат.
1.2. МБКлардын экинчилик рыногундагы операциялар
1.2.1. Улуттук банктын репо операциялары	Улуттук банктын репо операциялары - Мамлекеттик баалуу кагаздарды келечекте белгилъъ бир кънъ (аяктоо кънъ) жана алдын-ала макулдашылган баа менен кайтарым сатуу/сатып алуу милдеттенмеси менен аларды сатып алуу (тике репо)/сатуу (кайтарым репо) боюнча операциялар.   Банк тутумуна улуттук валютадагы ликвиддъълъктъ убактылуу сунуштоо, тике репо операциясын ёткёръънън максаты болуп саналат. Банк тутумунан улуттук валютадагы ликвидъълъктъ убактылуу алып салуу, кайтарым репо аукциондорун ёткёръънън максаты болуп саналат. Улуттук банк тике реподо минималдуу пайыздык ченди, кайтарым реподо максималдуу пайыздык ченди аукциондо кабыл алынган билдирме боюнча жарыялайт. Ошондой эле, репо операциялары бардык катышуучулар ъчън катталган пайыздык чен боюнча дагы ёткёрълёт. Репо операциялар Улуттук банктын демилгеси менен жъзёгё ашырылат.
1.2.2.Мамлекеттик баалуу кагаздарды аутрайт шарттарында сатып алуу (Улуттук банктын редисконт операциялары)	Мамлекеттик баалуу кагаздарды аутрайт шарттарында сатып алуу улуттук банк тарабынан белгиленген тёлёё мёёнётънё чейин МБКлардын Улуттук банк тарабынан сатылып алынышы боюнча операциялар. МБКлардын экинчилик рыногун ёнъктъръъгё жана сатылып алынган МБКлардын ликвиддъълъгънън ёсъшънё ёбёлгё тъзъъ, ошондой эле банк тутумуна убактылуу ликвиддъълъктъ сунуштоо, редисконттук операцияларды ёткёръънън максаты болуп саналат. Операциялар Улуттук банктын демилгеси менен ёткёрълёт.
2. Улуттук банктын улуттук валютадагы депозиттик операциялары	Улуттук банктын улуттук валютадагы депозиттик операциялары – Улуттук банктагы мёёнёттъъ депозиттик эсептерге кайтарымдуулук, тёлёёгё жёндёмдъълък жана мёёнёттъълък шарттарында улуттук валютадагы акча каражаттарын тартуу аркылуу банк тутумунан ъстёк ликвиддъълъктъ алып салуу максатында пайдаланылуучу инструмент. Улуттук банк депозиттик аукционду жъргъзгён учурда максималдуу пайыздык ченди жарыялайт. Депозиттик операциялар бардык катышуучулар ъчън катталган пайыздык чен боюнча дагы ёткёрълёт. Депозитттик операциялар Улуттук банктын демилгеси менен жъзёгё ашырылат.
3. Эсептик чен	Эсептик чен - экономикадагы акча ресурстарынын наркын аныктоодо негизги багыттагыч (ориентир) катары пайдаланылуучу каражат. Эсептик чендин ёлчёмъ Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын ноталарын жайгаштыруу боюнча акыркы 4 аукциондордо, Улуттук банктын жъгъртъъ мёёнётъ 28 къндък ноталарынын кирешелъълъгънън орточолонгон маанисине теьдештирилген.
4. Милдеттъъ резервдик талаптар (МРТ)	Милдеттъъ резервдер – бул, акча топтомдорунун, банктык кредиттин жана ликвиддъълъккё суроо-талаптын кёлёмдёрън жёнгё салуучу, ошондой эле банк тутумунун тёлёёгё жёндёмсъздъгъ тобокелдигин басаьдатуучу каражат катары колдонулган инструмент. Милдеттъъ резервдерди депондоштуруу коммерциялык банктын Улуттук банктагы корреспонденттик эсепке акча каражаттарын жайгаштыруу търъндё жъзёгё ашырылат. Милдеттъъ резервдердин ёлчёмъ жума сайын эсептелинет жана ёткён жума ъчън орточо къндък эсептёё базасынан пайыздарда аныкталат. Милдеттъъ резервдик талаптарды аткаруунун базалык (эсептик) мезгили эки жуманы тъзёт. Милдеттъъ резервдердин ёлчёмъ, аларды аныктоо ъчън эсептёё базасына кирген милдеттенмелер тизмеги, милдеттъъ резервдерди сактагандыгы ъчън компенсациялар чени жана резервдерди сактабагандыгы ъчън тёлём ёлчёмъ Улуттук банк Башкармасы тарабынан белгиленет. 2011-жылдын 14-мартынан тартып, милдеттъъ резервдердин ёлчёмъ эсептёё базасынан 9,0 пайызын тъзёт. Жеке адамдардын жана юридикалык жактардын, коммерциялык банктар тарабынан Улуттук банктагы валюталык депозиттер эсебине чегерилген каражаттардын суммасына азайтылган бардык депозиттери милдеттъъ резервдерди аныктоо ъчън эсептёё базасына кирет. 2008-жылдын 13-октябрынан тартып милдеттъъ резервдик талаптарды аткаргандыгы ъчън компенсация чени нёлгё барабар белгиленген. Эгерде, коммерциялык банк милдеттъъ резервдик талаптарды аткарбай койгон болсо андан, базалык мезгил ичиндеги орточо Улуттук банктын эсептик ченинен ъч эселенген ёлчёмдё тёлём кармалып калат.
5. Банктарды кайра каржылоо (кредиттёё) операциялары	Банктарды кайра каржылоо (кредиттёё) операциялары – финансылык каражаттарга тартыштык келип чыккан учурларда, коммерциялык банктарда резервдердин деьгээлин корректировкалоо ъчън пайдаланылуучу акча массасына тике таасир этъъ инструменти.
5.1. Бир къндък кредит	Тёлём системасынын иштешинин натыйжалуулугун жогорулатуу ъчън кърёёгё алуу алдында, операция жъргъзълъп жаткан кънъ, бир нече саатка, пайызсыз негизде улуттук валютада берилет. Кърёёгё алуу катары Улуттук банк аркылуу жайгаштырылуучу Кыргыз Республикасынын мамлекеттик баалуу кагаздары кабыл алынат. Коммерциялык банктын демилгеси боюнча ъзгълтъксъз пайдаланылып турат.
5.2. "Овернайт" кредит	Банктын кыска мёёнёттъъ ликвиддъълъгън  колдоого алуу ъчън кърёёгё алуу алдында улуттук валютада бир кънгё берилет. Кърёёгё алуу катары  Улуттук банк аркылуу жайгаштырылуучу, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик баалуу кагаздары кабыл алынат. Пайыздык чен Улуттук банктын эсептик ченинен 1,2 ёлчёмъндё белгиленет. Коммерциялык банктын демилгеси боюнча ъзгълтъксъз пайдаланылып турат.
5.3. Акыркы инстанциянын кредити	Мёёнётъ 6 айдан ашпаган мезгилге, олуттуу финансылык проблемаларды башынан кечирип жаткан коммерциялык банктарга ёзгёчё учурларда берилет. Пайыздык чен Улуттук банк Башкармасы тарабынан белгиленет. Банкты чыьдоо программасынын болушу шартында коммерциялык банктын демилгеси боюнча пайдаланылат.
6. Валюта рыногундагы операциялар	Валюта рыногундагы операциялар – банктар аралык валюта рыногундагы чет ёлкё валютасы менен операциялар
6.1. Валюталык интервенциялар	Валюталык интервенциялар - чет ёлкё валютасын сатып алуу/сатуу боюнча операциялар. Сомдун алмашуу курсунун кескин ёзгёръъсън алдын алуу максатында ёткёрълёт. Операция Улуттук банктын демилгеси менен жъзёгё ашырылат.
6.2. Тике своп аукциондор	Тике своп аукциондор - мурда белгиленген шарттар боюнча негизги суммаларды жана чегерилген пайыздарды кайтарым алмаштыруу милдеттенмеси менен улуттук валютадагы акча каражаттарын чет ёлкё валютасындагы (АКШ доллары жана ЕВРО) эквиваленттъъ суммасына алмаштыруу боюнча аукциондор  Банк тутумун улуттук валютадагы кыска мёёнёттъъ ликвиддъълък менен 7 къндък мёёнёткё камсыз кылуу, тике своп аукциондорду ёткёръънън максаты болуп саналат. Аукциондор Улуттук банктын демилгеси менен жъзёгё ашырылат.
6.3. Кайтарым своп операциялар	Кайтарым своп операциялар - мурда белгиленген шарттар боюнча негизги суммаларды жана чегерилген пайыздарды кайтарым алмаштыруу милдеттенмеси менен чет ёлкё валютасындагы (АКШ доллары) акча каражаттарын улуттук валютадагы эквиваленттъъ суммасына алмаштыруу боюнча операциялар.  Банк тутумунан улуттук валютадагы ъстёк ликвиддъълъктъ алып салуу, кайтарым своп операциясын ёткёръънън максаты болуп саналат. Операциялар Улуттук банктын демилгеси менен жъргъзълёт.