Улуттук банк Башкармасынын  

2013-жылдын "___"____________ №___ 

токтомуна карата тиркеме 

Кыргыз Республикасынын тёлём системасынын 2012-жылдын 4-чейреги ичиндеги абалы тууралуу маалымат  

1. Тёлёмдёр жана эсептешъълёр 

Банктар аралык төлөм системаларынын ишинин жыйынтыгы боюнча 2012-жыл ичинде 682,4 млрд. сом жалпы суммасында 2,4 млн. төлөмдөр ишке ашырылган. 2011-жылга салыштырганда, бул көрсөткүчтөр төлөмдөр көлөмү боюнча - 16,6 пайызга жана саны боюнча - 47,8 пайызга көбөйгөн. 

Мында, 2012-жылдын 4-чейрегинде банктар аралык тёлёмдёрдън жалпы кёлёмъ 196,8 млрд. сомду тъзгён. Бул кёрсёткъч: 

- ёткён чейрекке салыштырганда 7,9 пайызга; 

- ал эми ёткён жылдын ушул эле мезгилине салыштырганда 8,8 пайызга кёбёйгён. 

1-график. Банктар аралык тёлёмдёрдън динамикасы 

Бардыгы болуп отчеттук мезгил ичинде Кыргыз Республикасынын банктар аралык тёлём системасы аркылуу 655 917 тёлём ишке ашырылган. Бул кёрсёткъч: 

- ёткён чейрекке салыштырганда 9,5 пайызга; 

- ал эми ёткён жылдын ушул эле мезгилине салыштырганда 14,2 пайызга кёбёйгён. 

Банктар аралык тёлём системасында тёлёмдёрдън жалпы кёлёмъ Эсептешъълёрдън гросстук системасына туура келген (отчеттук чейрек ичинде кёрсёткъч 89,0% чегинде катталган). 

Ал эми бул системадагы тёлёмдёрдън жалпы саны 93,1% чегинде Пакеттик клиринг системасына туура келген.  

1.1. Майда чекене жана утурумдук тёлёмдёрдън пакеттик клиринг системасы  

2012-жылдын жыйынтыгы боюнча төлөмдөрдүн банктар аралык клиринг системасында жалпы суммасы 74,2 млрд. сомду түзгөн 2,2 млн. төлөм ишке ашырылган. 2011-жылга салыштырганда, жүргүзүлгөн төлөмдөрдүн саны - 51,1 пайызга, көлөмү - 13,3 пайызга көбөйгөн. 

23 коммерциялык банк жана алардын 278 филиалы, ошондой эле "Банктар аралык процессинг борбору" ЖАК (мындан ары – "БПБ" ЖАК) Пакеттик клиринг системасынын (мындан ары - СПК) катышуучуларынан болушкан.  

2012-жылдын 4-чейрегинин жыйынтыгы боюнча клирингдик тёлёмдёрдън кёлёмъ 21 693,1 млн. сом чегинде катталып: 

- ёткён чейрекке салыштырганда 10,0 пайызга; 

- ёткён жылдын ушул эле мезгилине салыштырганда 14,2 пайызга кёбёйгён. 

Отчеттук мезгил ичинде клирингдик тёлёмдёрдън саны 610 715 тъзъп:  

- ёткён чейрекке салыштырганда 9,0 пайызга; 

- ёткён жылдын ушул эле мезгилине салыштырганда 14,4 пайызга кёбёйгён. 

2-график. СПК тёлёмдёр кёлёмънън жана сапатынын динамикасы 

1.2. Айкын убакыт ыргагында эсептешъълёрдън гросстук системасы (ГСРРВ) 

2012-жыл ичинде банктар аралык гросстук төлөмдөрдүн жалпы көлөмү 608,2 млрд. сомду түзгөн. Ошол эле мезгил ичинде системада жүргүзүлгөн төлөмдөрдүн саны – 154,1 миңге жеткен. 2011-жылдын көрсөткүчтөрү менен салыштырганда, төлөмдөр саны – 12,7 пайызга, көлөмү – 17,0 пайызга өскөн. 

Отчеттук мезгил ичинде гросстук тёлёмдёрдън жалпы кёлёмъ 175,1 млрд. сомду тъзъъ менен: 

- ёткён чейрекке салыштырганда 7,6 пайызга; 

- ёткён жылдын ушул эле мезгилине салыштырганда 8,1 пайызга кёбёйгён. 

Бардыгы болуп эсептешъълёрдън гросстук системасы аркылуу 2012-жылдын 4-чейреги ичинде 45 202 тёлём ишке ашырылган. Бул кёрсёткъч: 

- ёткён чейрекке салыштырганда 16,1 пайызга; 

- ёткён жылдын ушул эле мезгилине салыштырганда 10,9 пайызга кёбёйгён. 

3-график. Гросстук тёлёмдёрдън санынын жана кёлёмънън динамикасы 

2012-жылдын жыйынтыгы боюнча бир төлөмдүн орточо көлөмү 3,9 млн. сомду түзгөн, бул 2011- жылга салыштырганда 2,6 пайызга көп. 

2012-жыл ичинде төлөмдөрдүн саны бир күндө 24төн 1 361ге чейин өзгөрүп турган. Төлөмдөрдүн бир күн ичинде максималдуу көлөмү отчеттук жыл ичинде 4 311,6 млн. сомду түзгөн, бул 2011- жыл менен салыштырганда, 3,6 пайызга көп. Төлөмдөрдүн бир күндүк минималдуу көлөмү 173,5 млн. сомду түзүү менен, 2011-жылга салыштырмалуу, 20,0 пайызга көбөйгөн. 

Бир тёлёмдън орточо кёлёмъ 3,87 млн. сомду тъзъъ менен ёткён чейрекке салыштырганда 7,3% азыраакты, ал эми ёткён жылдын тиешелүү мезгилине салыштырганда 2,5% азыраакты тъзгён.  

2012-жылдын кароого алынган чейреги ичинде тёлёмдёрдън саны бир кън ичинде 482ден 1 261ге чейин ёзгёръп турган. Тёлёмдёрдън бир кън ичинде максималдуу кёлёмъ отчеттук чейрек ичинде 4,2 млрд. сомду тъзгён, бул ёткён чейрекке салыштырганда 3,0% азыраак, ал эми ёткён жылдын ушул эле мезгилине салыштырганда 0,5% кёбърёёк.  

1.3. Банктык тёлём карттар рыногу  

2013-жылдын 1-январына карата абал боюнча Кыргыз Республикасынын аймагында банктык тёлём карттарынын эмиссиясы жана эквайринги боюнча кызматтарды иштеп жаткан 23 банктын ичинен 21 банк кёрсётъп, алардын ичинен 13 банк жана "Элкарт" улуттук системасы боюнча 17 банк эл аралык карттардын эмитенттеринен жана эквайерлеринен болушкан.  

Банктык тёлём карттар эмиссиясы. 

2012-жылдын 4-чейрегинин акырына карата абал боюнча эмитирленген тёлём карттарынын саны 408 906 тъзгён. Мында, карттардын саны ёткён чейректегиге салыштырганда 16,6 пайызга кёбёйъп, ёткөн жылдын тиешелъъ мезгилине салыштырганда алардын саны 50,8 пайызга ёскён.  

Тёлём карттары търлёръ боюнча тёмёнкъчё бёлъштърългён: 

· Эл аралык системалар 340 902: 

- "Visa" 179 469; 

- "Master Card" 630; 

- "Золотая корона" (Россия) 160 803; 

· "Элкарт" улуттук системасы 68 004. 

4-график. Жъгъртъъдёгъ карттардын жалпы саны 

Банктык тёлём карттар эквайринги. 

2012-жылдын 4-чейрегинин акырына карата абал боюнча иштеп турган терминалдардын жана банкоматтардын жалпы саны системалардын търлёръ боюнча тёмёнкъчё катталган:  

Visa & MasterCard эл аралык системалары боюнча – 187 банкомат жана 1 086 терминал; 

"Элкарт" улуттук системасы боюнча – 252 банкомат жана 991 терминал; 

"Золотая корона" (Россия) эл аралык системасы боюнча - 171 банкомат, 410 терминал. 

Жыйынтыгында банктык тёлём карттар, республиканын бътъндёй аймагында орнотулган 610 банкоматта жана 2 487 терминалда тейлёёгё алынган.  

5-график. Системалар боюнча банкоматтардын саны 

6-график. Системалар боюнча терминалдардын саны 

1-таблица. 2013-жылдын 1-январына карата абал боюнча Кыргыз Республикасынын областары боюнча "Элкарт" улуттук системасынын банкоматтарын жана терминалдарын бёлъштъръъ 

Область	2012-жылдын 1-октябрына карата   POS-терминалдардын саны	2012-жылдын 1- октябрна карата   банкоматтардын саны	2013-жылдын 1-январына карата   POS-терминалдардын саны	2013-жылдын 1-январына карата   банкоматтардын саны	2013-жылдын 1- январына карата   host-to host туташтыруу банкоматтарынын саны	2013-жылдын 1- январына карата   host-to host туташтыруу POS-терминалдарынын саны
Бишкек шаары	443	123	576	126	98	583
Чъй областы	60	13	86	16	17	13
Ысык-Кёл областы	53	26	68	27	10	25
Ош областы	59	33	96	35	17	26
Жалал-Абад областы	75	29	94	29	5	10
Нарын областы	20	8	21	8	1	2
Талас областы	16	4	17	4	4	2
Баткен областы	25	7	33	7	2	1
Жыйынтыгында	751	243	991	252	154	662

Банктык тёлём карттарын пайдалануу менен операциялардын кёлёмъ боюнча кёрсёткъчтёр.  

2012-жыл ичинде банктык төлөм карттарын пайдалануу менен жүргүзүлгөн операциялардын жалпы көлөмү 35,3 млрд. сомду түзгөн жана 2011-жылдын көрсөткүчтөрү менен салыштырганда, 44,6 пайызга көбөйгөн.  

2012-жыл ичинде банкоматтар түйүнүнөн нак акчаны чыгарып алуу боюнча операциялар көлөмү 33,8 млрд. сомду (бул жүзөгө ашырылган бардык операциялардын 95,7 пайызы) түзгөн, ошол эле учурда төлөм карттарын колдонуу менен келишилген соода-сервистик ишканалардагы бүтүмдөр көлөмү бир топ төмөн бойдон калып, 1,5 млрд. сомду (бул жүзөгө ашырылган бардык операциялардын 4,3 пайызы) түзгөн. 

2012-жылдын 4-чейреги ичинде ишке ашырылган операциялардын жалпы кёлёмъ 10,7 млрд. сомду тъзгён. Бул ёткён чейрекке салыштырганда 13,8 пайызга, ал эми ёткён жылдын тиешелъъ мезгилине салыштырганда 42,6 пайызга кёбёйгён. Көлөмү боюнча алдыңкы позицияны эл аралык карттарды пайдалануу менен операциялар ээлеп, ал транзакциялардын жалпы кёлёмънън 89,7 пайызын тъзгён. Эсептешъълёрдън улуттук системасы боюнча операциялардын кёлёмъ жалпы ишке ашырылган операциялардын кёлёмънън 10,3 пайызын тъзгён. 

Мурдагыдай эле, бардык операциялардын негизги бёлъгъ нак акчага айландырууга туура келип, алар 10 269,3 млн. сомду тъзгён, бул бардык операциялардын жалпы кёлёмънън 95,3 пайызын ээлеген. Соода-сервистик ишканалардагы терминалдар аркылуу ишке ашырылган операциялардын кёлёмъ 495,4 млн. сомду тъзгён (бул жъзёгё ашырылган бардык операциялардын 4,7 пайызы).  

Банктык тёлём карттарын пайдалануу менен ишке ашырылган операциялардын саны боюнча кёрсёткъчтёр. 

2012-жылдын 4-чейрегинде картты пайдалануу менен 2,2 млн. транзакция ишке ашырылган. Ёткён чейрекке салыштырганда операциялар саны 15,8 пайызга кёбёйъп, ёткён жылдын ушул мезгилине салыштырганда ал 46,6 пайызга ёскён.  

2-таблица. Тёлём карттар рыногунун ёсъшън мънёздёгён кёрсёткъчтёр 

№		2008	2009	2010	2011	2012
1	Жылдын акырына эмитирленген тёлём карттарынын саны  (миь даана)	101 383	167 870	225 188	271 107	408 906
2	Жылдын акырына 1 миь адамга эсептелинген эмитирленген тёлём карттардын саны  (даана)	19,1	31,3	41,1	49,5	55,2
3	Тёлём карттарын пайдалануу менен ишке ашырылган операциялардын саны (даана)	1 589 248	2 836 233	3 371 078	4 874 275	7 247 205
4	1 миь адамга эсептелинген операциялардын орточо саны (даана)	299,6	528,3	615,9	890,0	1 281,5
5	Тёлём карттарын пайдалануу менен ишке ашырылган операциялардын кёлёмъ (даана)	6 846,1	10 000,0	14 560,1	24 442,9	35 360,5
6	Карттар менен ишке ашырылган калктын ар бир адамына эсептелинген операциянын орточо кёлёмъ (сом)	1290,7	1862,9	2658,4	4462,3	6252,9
7	1 банкоматка туура келген адамдардын саны	30 482,7	17 041,3	19 548,2	11 907,8	9 270,5
8	1 терминалга туура келген адамдардын саны	4,8 тыс.	3,8 тыс.	3,07 тыс.	2,7 тыс.	2,3 тыс.
9	Кыргыз Республикасынын аймагында калктын саны (млн. адам)	5 303,8	5 367,7	5 473,5	5 477,6	5 655,0

1.4. Тёлёмдёр тъзъмъндё ёзгёръълёр боюнча аналитикалык маалыматтар 

Кыргыз Республикасынын Улуттук статистикалык комитетинин алдын ала маалыматтарынын негизинде 2012-жылдын жыйынтыгы боюнча реалдуу ИДЁ 0,9 пайызга тёмёндёё менен 304,4 млрд. сомду тъзгён (2011-жылы бул кёрсёткъчтън 6,0 пайызга ёсъшъ байкалган эле). "Кумтор" алтын кенин казып алуу ишканаларынын өндүрүшүнүн кыскаруусунан улам, ИДӨнүн терс өсүш арымга ээ болушунун негизги себебинен болгон. Бул ишканаларды эске албаганда ИДӨ көлөмү 5,0 пайызга өскөн. Номиналдык мааниде ИДЁ 6,4 пайызга кёбёйгён.  

Республиканын банктар аралык тёлём системасында тёлёмдёрдън кёлёмънън жана номиналдык ИДЁнън ёзгёръъ динамикасы бир тараптуу тенденциянын сакталып турушун тастыктаган (4-график). Алсак, кароого алынган чейректин жыйынтыгы боюнча банктар аралык тёлёмдёрдън жалпы кёлёмъ ёткён жылдын тиешелъъ кёрсёткъчънё салыштырганда 8,8 пайызга кёбёйъъ менен 196,6 млрд. сом чегинде катталган, ал эми ётъп жаткан жылдын үчүнчү чейрегине салыштырганда 7,9 пайызга кёбёйгён.  

7-график. ИДЁ жана тёлёмдёр кёлёмънън ёсъш динамикасы  

(чейрек ёткён жылдын чейрегине карата)  

Отчеттук мезгил ичинде банктар аралык тёлёмдөр тъзъмъ ёзгёръъсъз калып, тёмёнкъчё тъптёлгён: тёлёмдёрдън жалпы кёлёмъндё банктык операциялар - 74,3 пайызды тъзъъ менен негизги ълъштъ ээлеп, бюджеттик уюмдардын тёлёмдёрънън салыштырма салмагы 15,6 пайызды, ал эми бюджеттик эмес уюмдардын товарлар жана кызмат кёрсётъълёр, активдер жана милдеттенмелери ъчън тёлёмдёр 10,1 пайызды тъзгён. 

Банктык операциялардын банктар аралык тёлёмдёрдън ёсъшънё салымы 5,6 пайыздык пункту тъзгён. Бюджеттик уюмдардын тёлёмдёрънён салым 1,4 пайыздык пункту, ал эми бюджеттик эмес уюмдардын товарлар жана кызмат кёрсётъълёр, активдер жана милдеттенмелеринен – 1,8 пайыздык пункту тъзгён.  

Номиналда бюджеттик уюмдардын тёлёмдёрънън кёлёмъ 2012-жылдын 4-чейреги ичинде ушул жылдын ёткён чейрегиндегиге салыштырганда 10,7 пайызга кёбёйъъ менен 30,6 млрд. сомду тъзгён (ёткён жылдын 4-чейрегине салыштырганда кёбёйъъ 9 пайызды тъзгён эле). Гросстук система аркылуу жүргүзүлгөн бюджеттик уюмдардын тёлёмдёр кёлёмънүн салыштырма салмагы баардык бюджеттик уюмдардын төлөмдөрүнүн 65,1 пайызын, ал эми клиринг системасы аркылуу - 34,9 пайызын түзгөн.  

Кароого алынган чейрек ичинде мамлекеттик бюджеттен жалпы киреше өткөн чейректегиге салыштырганда 2,1 млрд.сомго же 9,7 пайызга төмөндөө менен 24,1 млрд.сомду түзгөн (өткөн жылдын тиешелүү көрсөткүчүнө салыштырганда 1,8 млрд.сомго же 8,1 пайызга көбөйгөн).  

Банктар аралык тёлём системасы аркылуу ишке ашырылган кириш бюджеттик тёлёмдёрдън кёлёмъ отчеттук чейрек ичинде 13,3 млрд.сомду түзүп, ёткён чейректеги кёрсёткъчкё салыштырганда 6,1 пайызга же 0,8 млрд. сомго (ал эми ёткён жылдын тиешелъъ кёрсёткъчънё салыштырганда 1,2 млрд. сомго же 10,4 пайызга) кёбёйгён. 

Кароого алынган мезгил ичинде мамлекеттик бюджеттен жалпы чыгаша, ушул эле жылдын үчүнчү чейрегине караганда 12,8 пайызга же 3,5 млрд. сомго кёбёйъъ менен 30,4 млрд. сом чегинде калыптанган (өткөн жылдын тиешелүү көрсөткөчүнө салыштырганда 2,3 млрд.сомго же 8,1 пайызга көбөйгөн).  

Банктар аралык тёлёмдөр системасы аркылуу ишке ашырылган чыгыш бюджеттик тёлёмдёрдън жалпы кёлёмъ ёткён чейректеги кёрсёткъчкё салыштырганда 2,2 млрд. сомго же 19,9 пайызга кёбёйүп 13,4 млрд. сомду түзгөн (ал эми ёткён жылдын тиешелъъ кёрсёткъчънё салыштырганда 2,4 млрд. сомго же 22,1 пайызга көбөйгөн).  

8-график. Бюджеттик кирешелер, чыгашалар жана тёлёмдёр кёлёмънън динамикасы 

1.5. Чек ара аркылуу өтүүчү тёлёмдёр 

2012-жылдын ичинде катышуучулардын чек ара аркылуу тёлёмдёръ SWIFT, "Telex", "Банк-Клиент", "Е-Клиент" ж.б. системаларды пайдалануу менен ишке ашырылган. Мында коммерциялык банктар кёбънчё SWIFT системасын пайдаланышкан.  

2012-жыл ичиндеги кириш төлөмдөрдүн жалпы көлөмү 754,4 млрд. сомду түзгөн, бул 2011-жылга караганда 13,1 пайызга азайган. Чыгыш төлөмдөрдүн көлөмү 2012-жылдын ичинде 851,6 млрд. сомду түзгөн, бул 2011-жылга караганда 9,3 пайызга азайган. 

2012-жылдын 4-чейреги ичинде эл аралык тёлёмдёр валюталардын 11 търъ боюнча ишке ашырылган. Анын жыйынтыгы боюнча кириш тёлёмдёрдън жалпы кёлёмъ 228,3 млрд. сомду (бул кёрсёткъч 2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда 6,2 пайызга, 2011-жылдын тиешелүү мезгилине салыштырганда 26,9 пайызга көбөйгөн), ал эми чыгыш тёлёмдёрдън кёлёмъ 266,0 млрд. сомду тъзгён (бул кёрсёткъч 2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда 8,6 пайызга, 2011-жылдын тиешелүү мезгилине салыштырганда 34,4 пайызга көбөйгөн эле). 

9-график. Ёлкёлёр боюнча 2012-жылдын 4-чейреги ичинде чек ара аркылуу ётъъчъ тёлёмдёр. 

1.6. Акча которуулар 

2012-жыл ичинде кириш акча которуулардын жалпы саны 5,2 млн., жалпы суммасы 98,8 млрд. сомду түзгөн (бул көрсөткүчтөр 2011-жылдын көрсөткүчтөрүнө салыштырганда, тиешелүүлүгүнө жараша, саны - 28,3 пайызга, көлөмү - 14,9 пайызга көбөйгөн). 2012-жыл ичиндеги чыгыш которуулардын жалпы саны 0,3 млн., жалпы суммасы 17,7 млрд. сомду түзгөн (бул көрсөткүчтөр 2011-жылга салыштырганда, саны - 18,5 пайызга азайган, көлөмү - 14,9 пайызга көбөйгөн). Отчеттук чейректин жыйынтыгы боюнча акча которуулардын эл аралык жана локалдык системалары аркылуу жъзёгё ашырылган. Кириш которуулардын жалпы саны 1,5 млн. сомду, жалпы суммасы 1 482 190, ал эми чыгыш которуулар 4,9 млрд. сомду, жалпы суммасы 76 921 сандагы которуулар ишке ашырылган.  

Кыргыз Республикасынын аймагында кириш жана чыгыш которуулар кёлёмъ боюнча салыштырма салмак Бишкек шаарына туура келген, мында кириш которуулар жалпы кёлёмдүн 37,8%, ал эми чыгыш которуулар жалпы кёлёмдүн 64,9% ээлеген. 

Отчеттук чейрек ичинде акча которуулар валютанын 5 търъ боюнча жъзёгё ашырылган. 

1) АКШ долларында акча которуулар  

2012-жылдын ичинде кириш которуулардын жалпы саны 547 636га жетип, 553,5 млн. АКШ доллар суммасын түзгөн.. (2011-жылдын көрсөткүчтөрүнө салыштырганда, тиешелүүлүгүнө жараша, 2,3 жана 2,1 пайызга көбөйүү болгон). 2012-жыл ичинде чыгыш которуулар жалпы саны 127 007ге жетип, 219,9 млн. АКШ доллар суммасын түзгөн. (2011-жылга салыштырганда, тиешелүүлүгүнө жараша, 21,7 жана 19,7 пайызга көбөйүү байкалган). 

2012-жылдын 4-чейрегинде 163,1 млн. АКШ доллар суммасына кириш которуулардын жалпы саны 147 574 тъзгён (2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда тиешелъълъгънё жараша, 0,1% жана 5,8% азайуу жүргөн; ал эми 2011-жылдын 4-чейрегине салыштырганда, тиешелъълъгънё жараша 1,3% жана 14,9% көбөйүү жүргөн). Чыгыш которуулардын саны 37 083 чегинде калыптанып, 61,5 млн. АКШ долларын тъзгён (2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда кёбёйъъ тиешелъълъгънё жараша, 17,5% жана 4,4%; ал эми 2011-жылдын 4-чейрегине салыштырганда кёбёйъъ, тиешелъълъгънё жараша 25,4 % жана 25,2 %).  

2) Евро валютасында акча которуулар 

2012-жыл ичинде кириш которуулар саны 15 918ге жетип, 7,7 млн. евро суммасын түзгөн. (2011-жылга салыштырганда, тиешелүүлүгүнө жараша, 11,5 жана 8,1 пайызга көбөйгөн). Ал эми чыгыш которуулар саны 4 096га жетүү менен, 9,4 млн. евро суммасын түзгөн. (2011-жылга салыштырганда, тиешелүүлүгүнө жараша, 55,4 жана 58,9 пайызга көбөйгөн). 

Отчеттук чейректин жыйынтыгы боюнча 1,8 млн. евро жалпы суммасына 4 223 сандагы кириш которуулар (2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда, тиешелъълъгънё жараша 10,2% кёбёйъъ жана 7,0% азайуу; ал эми 2011-жылдын 4-чейрегине салыштырганда, тиешелъълъгънё жараша 7,5% кёбёйъъ жана 0,8% азайуу жүргөн), ошондой эле жалпы 2,5 млн. евро суммасына 1 191 чыгыш которуулар ишке ашырылган (2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда, тиешелъълъгънё жараша 7,6 % кёбёйъъ жана 12,6% азайуу; ал эми 2011-жылдын 4-чейрегине салыштырганда, тиешелъълъгънё жараша 10,5% жана 10,6 % кёбёйъъ жүргөн). 

3) Орус рублинде акча которуулар 

Бүтүндөй алганда, 2012-жыл ичинде 45,8 млрд. рубль суммасында 4,5 млрд. кириш которуулар ишке ашырылган. (бул көрсөткүч 2011-жыл менен салыштырганда, тиешелүүлүгүнө жараша, 15,5 жана 37,9 пайызга көбөйгөн). 2012-жыл ичинде 4,2 млрд. евро суммасында 124,4 млн. чыгыш которуулар жүргүзүлгөн. (2011-жыл менен салыштырганда, бул көрсөткүчтөр тиешелүүлүгүнө жараша 16,4 жана 15,1 пайызга көбөйгөн). 

Отчеттук чейректин жыйынтыгы боюнча 12,9 млрд. рубль суммасына 1,3 млн. кириш которуулар жъргъзългён (2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда, тиешелъълъгънё жараша 3,4% кёбёйъъ жана 4,9% азайуу; ал эми 2011-жылдын 4-чейрегине салыштырганда 43,1 % жана 29,6% кёбёйгөн). Мындан тышкары 1,2 млрд. рубль суммасына 36 646 чыгыш которуулар ишке ашырылган (2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда кёбёйъъ, тиешелъълъгънё жараша 29,2 % жана 9,5 %; ал эми 2011-жылдын 4-чейрегине салыштырганда кёбёйъъ, тиешелъълъгънё жараша 17,6% жана 27,1%).  

4) Казак тенгесинде акча которуулар  

2012-жылдын ичинде 910,1 млн. тенге суммасына 21 313 кириш которуулар ишке ашырылган. (2011-жылга салыштырганда, тиешелүүлүгүнө жараша, 31,1 жана 28,8 пайызга көбөйгөн). 2012-жыл ичинде 95,9 млн. тенге суммасына 1 257 чыгыш которуулар ишке ашырылган. (2011-жыл менен салыштырганда бул көрсөткүчтөр, тиешелүүлүгүнө жараша, 73,8 жана 73,4 пайызга көбөйгөн). 

Отчеттук мезгил ичинде 266,5 млн. тенге суммасында 6 037 кириш которуулар ишке ашырылган (2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда кёбёйъъ, тиешелъълъгънё жараша 3,8% жана азайуу 3,8%; ал эми 2011-жылдын 4-чейрегине салыштырганда кёбёйъъ, тиешелъълъгънё жараша 24,1% жана 20,5%), ошондой эле 25,0 млн. тенге суммасына 336 чыгыш которуулар жъргъзългён (2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда кёбёйъъ, тиешелъълъгънё жараша 6,7 % жана 9,2 %; ал эми 2011-жылдын 4-чейрегине салыштырганда кёбёйъъ, тиешелъълъгънё жараша 51,3% жана 53,2%).  

5) Кыргыз сомунда акча которуулар  

2012-жылдын жыйынтыгы боюнча 1,1 млрд. сом суммасына 99 705 кириш которуулар ишке ашырылган. (2011-жыл менен салыштырганда тиешелүүлүгүнө жараша 45,1 жана 52,6 пайызга азыраакты түзгөн). 2012-жылдын ичинде 210,3 млн. сом суммасына 15 094 чыгыш которуулар ишке ашырылган. (2011-жылдын көрсөткүчтөрү менен салыштырганда, бул көрсөткүчтөр тиешелүүлүгүнө жараша, 83,1 жана 87,0 пайызга азайган). 

Отчеттук мезгил ичинде 410,6 млн. сом суммасына 18 639 кириш которуулар ишке ашырылган (2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда , тиешелъълъгънё жараша 3,5 эсе жана 6,5 эсе көбөйүүнү түзгөн; ал эми 2011-жылдын 4-чейрегине салыштырганда азайуу, тиешелъълъгънё жараша 73,9 % жана 31,3 % тъзгён эле), ал эми 665 чыгыш которуулар 21,2 млн. сом суммасын түзгөн (2012-жылдын 3-чейрегине салыштырганда азайуу, тиешелъълъгънё жараша 13,8% жана 28,9%; ал эми 2011-жылдын 4-чейрегине салыштырганда азайуу, тиешелъълъгънё жараша 76,3% жана 9,5% тъзгён). 

10-график. Валюталар боюнча 2012-жылдын 4-чейреги ичинде кириш акча которуулары. 

11-график. Валюталар боюнча 2012-жылдын 4-чейреги ичинде чыгыш акча которуулары. 

12-график. Системалардын търлёръ боюнча 2012-жылдын 4-чейреги ичинде акча которуулар. 

13-график. Республикадагы областтар боюнча 2012-жылдын 4-чейреги ичинде кириш акча которуулардын ълъшъ. 

14-график. Республикадагы областтар боюнча 2012-жылдын 4-чейреги ичинде чыгыш акча которуулардын ълъшъ 

1.7. Нак акча жъгъртъъ 

2012-жылдын 4-чейрегинин акырына карата жъгъртъъдёгъ акчанын жалпы суммасы 58 252,2 млн. сомду тъзгён, алардын ичинен 3 554,3 млн. сом коммерциялык банктардын кассасында, ал эми калгандары банктан тышкаркы системада болгон (2011-жылдын тиешелъъ мезгилине салыштырганда бул кёрсёткъч 8,4 млн. сомго же 16,8% жогорулаган).  

8-график. Жъгъртъъдёгъ акчанын динамикасы 

2012-жылдын 4-чейрегинде бүтүндөй республика боюнча коммерциялык банктардын кассаларына 184 429,8 млн. сом келип тъшкён, 2011-жылдын 4-чейрегине салыштырганда бул кёрсёткъч 56 189,3 млн. сомго же 43,8% жогору тъптёлгён.  

Ушул эле мезгил ичинде коммерциялык банктардын кассаларынан 191 352,2 млн. сом берилген, бул ёткён жылдын тиешелъъ мезгилине караганда 61 909,0 млн. сомго же 47,8 % кёбърёёк. 

Коммерциялык банктардын кызмат кёрсётъълёрънё тарифтер 

1.8. Эсептешъъ-кассалык тейлёё 

Кароого алынган мезгил ичинде эсептешъъ эсебинен нак акча каражаттарын беръъгё тарифтер нак акчага айландыруу суммасына жараша улуттук жана чет ёлкё валютасында 0дон 3% чейин ёзгёръп турган.  

1.9. Нак эмес акча которуулар 

Банктар аралык тёлём системалары боюнча тёлёмдёрдъ жъргъзъъ.  

Отчеттук мезгил ичинде клирингдик система боюнча тёлёмдёрдъ ишке ашыруу наркы бир тёлём ъчън 5 сомдон 50 сомго чейинки диапазондо ёзгёргён же банктар айына 150-200 сом ёлчёмъндёгъ тарифти белгилешкен.  

2013-жылдын 1-январына карата абал боюнча эсептешъълёрдън гросстук системасында которууларга тарифтер бир тёлём ъчън 50 сомдон 200 сомго чейинкини тъзгён.  

Тике дебеттёё кызматтарын отчеттук мезгил ичинде тёмёнкъ 15 коммерциялык банк сунуштаган: РК "Аманбанк" ААКсы, ИБ "Ысык-Кёл" ААКсы, "Толубай Банк" ЖАК, "БТА Банк" ААКсы, "Кыргыз Инвестициялык Кредиттик Банк" ЖАК, "КыргызКредитБанк" ААКсы, "РСК Банк" ААКсы, Пакистан улуттук банкынын Бишкектеги филиалы, "ЭкоИсламикБанк" ААКсы, "Казкоммерцбанк Кыргызстан" ААКсы, "Халык БанкКыргызстан" ААКсы, "Дос-Кредобанк" ААКсы, "Айыл банк" ААКсы, "Банк Бакай" ААКсы, "Акылинвестбанк" ААКсы, "ДемирКыргызИнтернешнлБанк" ЖАК. Кызмат кёрсётъълёрдън наркы 3 сомдон 100 сомго чейинкини тъзгён.  

Смс-билдиръъ каралган мобилдик банкинг кызмат кёрсётъъсън тёмёнкъ 3 коммерциялык банк сунуштаган: 

Ш "Кыргыз Инвестициялык Кредиттик Банк" ЖАК – айына улуттук валютада 60 сом, чет ёлкё валютасында 1,5$ (VISA GOLD карт ээлери ъчън акысыз сунушталат); 

Ш "Халык Банк Кыргызстан" ААКсы – айына 0-150 сомго чейин; 

Ш "ЭкоИсламикБанк" ААКсы – жеке адамдар ъчън SMS мобилдик банкинг кызмат кёрсётъъсънё тарифтер: 50 сом (Золотая Корона – Алай Кард жана Элкарт эмгек акы карттарынын ээлери ъчън айына 25 смске чейин), 75 сом (Золотая Корона – Алай Кард жана Элкарт жеке ээлери ъчън айына 25 смске чейин), 1 смс-билдиръъ ъчън 3 сом (ЭкоИсламикБанктын каржылоо боюнча ёнёктёштёръ ъчън), 10 сом (JAVA-тиркемесин пайдалануу ъчън). Юридикалык жактар ъчън SMS мобилдик банкинг кызмат кёрсётъъсънё тарифтер: min 100 сом max 350 сом (жеке ишкерлер-ёнёктёштёр ъчън айына 50 - 350 смске чейин), min 150 сом max 750 сом (юридикалык жактар-ёнёктёштёр ъчън айына 2 номерге чейин 50 - 500 смске чейин), 1 смс-билдиръъ ъчън 3 сом (ЭкоИсламикБанктын каржылоо боюнча ёнёктёштёръ ъчън), 10 сом (JAVA- тиркемесин пайдалануу ъчън). 

Чет ёлкё валютасында башка банктын кардарларынын пайдасына нак эмес акча которууларга тарифтер валютанын суммасына жана търънё жараша юридикалык жактар жана жеке адамдар ъчън орточо алганда 0,1 % - 0,3 % тъзъъ менен мурдагы деьгээлде сакталып калган. 

Эсеп ачуусуз акча которуулар.  

Отчеттук мезгил ичинде банктар, ыкчам акча которуулардын эл аралык системасынын 23төн ашык търъ аркылуу кызматтарды сунуштаган, алардын тарифтери валютанын търънё жана жёнётъъчъ-ёлкёгё жараша системанын тарифтик сеткасына ылайык белгиленет. Акча которуулардын ички локалдык системасын пайдалануу менен кызматтарды бардык коммерциялык банктар сунуштап, тарифтер которуу суммасына жараша 0,1% дан 1,5% чейинкини тъзгён.  

Коммерциялык банктын аталышы

Western Union

Money Gram

Contact

Лидер

Xpress Money

Migom

Privat Money

UNIstream

INTERexpress

STBexpress

Coinstar

Близко

Аллюр

Быстрая почта

Страна экспресс

Анелик

Caspian

Салам

Золотая корона

Faster

БТФ-Союз

МОПС

beGom

"РК Аманбанк" ААКсы

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

"Банк Азии" ЖАК

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

"Банк Бакай" ААКсы

+

+

+

+

+

+

+

+

+

"ДемирКИБ" ЖАК

+

+

+

"Дос-Кредобанк" ААКсы

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

"Залкар Банк" ААКсы

+

+

+

+

+

+

+

+

ИБ "Иссык-Куль" ААКсы

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

"БТА Банк"ЖАК

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

"Халык Банк Кыргызстан"ААКсы

+

+

+

+

+

+

АОЗТ "КИКБ"

+

+

+

+

+

+

+

+

"Казкоммерцбанк Кыргызстан"ААКсы

+

+

Кыргыз-кредит Банк" ААКсы

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

"КБ Кыргызстан" ААКсы

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

"РСК Банк"ААКсы

+

+

+

+

+

+

+

+

+

АКБ "Толубай" ЖАК

+

+

+

+

+

+

+

"ЭкоисламикбанкААКсы

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

"UniCreditBank" ААКсы

+

+

+

+

+

+

+

БФ НБ Пакистана

+

"ФКБ КАБ"ААКсы

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

"Айыл банк" ААКсы

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

Манас Банк"ЖАК

+

+

+

+

+

+

"Акылинвестбанк ААКсы

+

+

+

+

+

1.10. Документардык операциялар 

Документардык операциялардын негизги търлёрънён болуп аккредитивдер, инкассо жана банктык гарантиялар саналат. 

Кароого алынган мезгил ичинде аккредитив беръъ (ачуу) боюнча кызматтардын наркы анын суммасына жараша орточо алганда 0,1 % дан 2,5 % чейин тъптёлгён. Банктык гарантия беръъ кызматын 22 банк сунуштап, анын наркы суммасына жана кърёёнън търънё жараша 0,1 % - 8% чейинкини тъзгён. 

1.11. Жол чектери менен операциялар 

Отчеттук мезгил ичинде тёмёнкъ 8 коммерциялык банк жол чектерин сатуу менен алектенген: "ЮниКредитБанк" ААКсы, "Банк Бакай" ААКсы, "Демир Кыргыз Интернешнл банк" ЖАК, "БТА Банк" ЖАК, "Залкар Банк" ААКсы, "Казкоммерцбанк Кыргызстан" ААКсы, "РСК Банк" ААКсы, "Халык Банк Кыргызстан" ААКсы. 

Эл аралык системалардын чектерин нак акчага айландыруу тёмёнкъ тарифтер менен ишке ашырылган (мында тариф суммага жараша белгиленген): 

Ш РК "Аманбанк" ААКсы - 3%; 

Ш "ЮниКредитБанк" ААКсы - 2-3%; 

Ш "Банк Бакай" ААКсы - 3%; 

Ш "Демир Кыргыз Интернешнл Банк" ЖАК - 3%; 

Ш "БТА Банк" ЖАК – 3%; 

Ш "Залкар Банк" ААКсы - 2,5% 

Ш ИБ "Ысык-Кёл" ААКсы - 3% 

Ш "Казкоммерцбанк Кыргызстан" ААКсы - 3%; 

Ш "КыргызКредитБанк" ААКсы - 5%; 

Ш "Коммерциялык банк Кыргызстан" ААКсы - 3%; 

Ш Пакистан улуттук банкынын Бишкектеги филиалы - 1-3 %; 

Ш "РСК Банк" ААКсы - 2,5%; 

Ш "Халык БанкКыргызстан" ААКсы - 1-5%; 

Ш "Манас Банк" ЖАК - 3%. 

1.12. Банктык тёлём карттарын тейлёё  

Отчеттук чейрек ичинде "Элкарт" улуттук тёлём системасынын карттары боюнча кардарларды эмиссия, эквайринг жана эсептешъъ-кассалык тейлёё боюнча кызматтарды 17 банк сунуштаган. "Элкарт" тёлём системасынын карттарынын ёзгёчёлъгъ, социалдык долбоорлорду жайылтууда калктын аз кирешелъъ бёлъгъ ъчън жеткиликтъъ болушу.  

"Visa" жана "MasterCard" эл аралык тёлём карттарын чыгаруу жана тейлёё боюнча кызматтар тёмёнкъ 9 коммерциялык банк тарабынан сунушталган: "ДемирКыргызИнтернэшнл банк" ЖАК, "ХалыкБанкКыргызстан" ААКсы, "КазкоммерцбанкКыргызстан" ААКсы, "БТАБанк" ААКсы, "Банк Бакай" ААКсы, "Коммерциялык банк Кыргызстан" ААКсы, "Кыргыз Инвестициялык Кредиттик Банк" ААКсы, "ЮниКредитБанк" ААКсы, "РСК Банк" ААКсы. Карттарды чыгаруу ъчън тёлём 5 – 140 АКШ долларын тъзгён же келишимге жараша жылдык тейлёё ъчън 0 – 11 830 сомго чейинки ёлчёмдёгъ тёлём алынган. Нак акча каражаттарын алуу ъчън тёлём анын суммасына жараша 0,4 пайыздан 2 пайызга чейинкини тъзгён.  

1.13. Е-клиент системасы боюнча тейлёё 

Бъгънкъ къндё Кыргыз Республикасында кардарларды аралыктан тейлёёнън кеьири жайылтылган търънён болуп "E-клиент" саналат. Отчеттук мезгил ичинде бул кызмат кёрсётъънъ 13 коммерциялык банк сунуштаган.  

1.14. Банктардын эсебиндеги минималдуу калдык  

Банктын эсеп боюнча тейлёё чыгашасын азайтуу максатында, эсептеги минималдуу калдыкка карата талаптарды тёмёнкъ 18 коммерциялык банк белгилеген: "Демир Кыргыз Интернэшнл банк" ЖАК, "КыргызКредитБанк" ААКсы, "РСК Банк" ААКсы, , АКБ "Толубай" ЖАК, "Кыргыз Инвестициялык Кредиттик Банк", "Залкар Банк" ААКсы, "ЭкоИсламикБанк" ААКсы, Пакистан Улуттук банкынын Бишкектеги филиалы, "Акылинвестбанк" ААКсы, "Казкоммерцбанк Кыргызстан" ААКсы, "ЮниКредитБанк" ААКсы, "Айылбанк" ААКсы, "Коммерциялык банк Кыргызстан" ААКсы, "БТА Банк" ЖАК, "Халык Банк Кыргызстан" ААКсы, "Банк Азии" ЖАК, "Дос-Кредобанк" ААКсы, "Манас Банк" ЖАК. Минималдуу калдыктын суммасы улуттук валютада 50–2000 сомго чейин (Алай Кард карт эсебинин ээлери ъчън тёмёндётълбёёчъ калдык 20 000 сом), ал эми АКШ валютасында 5-500 USD чет ёлкё валютасында 5-100 EUR чейин ёзгёръп турган.  

1.15. Депозиттик эсеп ъчън аманаттын минималдуу ёлчёмъ 

Кёпчълък коммерциялык банктар юридикалык жактар жана жеке адамдар ъчън минималдуу аманат ёлчёмън белгилешип, алар улуттук валютада 100 сомдон 50 000 сомго чейин, ал эми чет ёлкё валютасында 10 – 5 000 USD, 15-100 EUR чейин калыптанган. 

1.16. Депозиттер боюнча операциялар 

Юридикалык жактар жана жеке адамдар ъчън депозиттер боюнча пайыздык чендер (жылдык мааниде). 

2013-жылдын 1-январына карата абал боюнча "Манас Банк" ЖАК, "КыргызКредитбанк" ААКсы жана Инвестбанк "Ысык-Кёл" ААКсынан тышкары 20 коммерциялык банк юридикалык жактарга жана жеке адамдарга тёмёнкъ мёёнёттъъ жана талап боюнча тёлёнъъчъ депозиттерди сунушташкан:  

ь юридикалык жактар ъчън талап боюнча тёлёнъъчъ улуттук валютадагы депозиттер пайыздык чендер орточо алганда 0,25 - 2% чейин, ал эми чет ёлкё валютасында 0,25 - 1% чейин ёзгёръъгё дуушар болгон; 

ь 0–1 айга чейин жана 12 айдан жогору улуттук валютадагы депозиттер 1–17,5% чейин, келишимге жараша чет ёлкё валютасында 0,2–17,5% чейин ёзгёръп турган; 

ь жеке адамдар ъчън талап боюнча тёлёнъъчъ улуттук валютадагы депозиттер орточо алганда 0,5–3% чейин, чет ёлкё валютасында 0,25-2% чейинкини тъзгён; 

ь 0–1 айга чейин жана 12 айдан жогору улуттук валютадагы депозиттер 1–19,99% чейин, ал эми чет ёлкё валютасында 0,2–19,99% чейин тъптёлгён. 

1.17. Кредиттер боюнча операциялар 

Кредиттер боюнча пайыздык чендер (жылдык эсептөөдө). 

Кредит беръъ жана кредиттик линияны ачуу боюнча кызматтарды "МанасБанк" ЖАК, "КыргызКредитбанк" ААКсы жана Инвестбанк "Ысык-Кёл" ААКсынан тышкары 20 коммерциялык банк сунуштаган. Ипотекалык кредитти беръъ жана ал боюнча кредиттик линияны ачуу ъчън комиссия улуттук валютада 15%-26,51% чейин, ал эми чет ёлкё валютасында 12%-24,71 % чейин ёзгёръп турган.  

Керектёё кредиттери калк арасында кёбърёёк пайдаланылып, орточо алганда пайыздык чен ёлчёмъ улуттук валютада жылдык 15% - 45% чейин, ал эми чет ёлкё валютасында 12% - 36% чейинкини тъзгён. 

Бизнести ёнъктъръъгё кредиттер ъчън пайыздык чен орточо алганда улуттук валютада жылдык 8% - 36% чейин, чет ёлкё валютасында жылдык 11% - 33% чейинкини тъзгён. 

Ислам принциптери боюнча каржылоо "ЭкоИсламикБанк" ААКсында жъргъзълъп, каржылоо боюнча банктын үстөк баасы каржылоо суммасынан 1,9% (1 ай ичинде) 70% (5 жыл ичинде) чейинкини түзгөн, орточо алганда каржылоо боюнча банктын үстөк баасы 1 жыл ичинде каржылоо суммасынан 13% түздү.