Кайта келүү


Кредиттер жөнүндө эң эле көп берилүүчү суроолор
  1. "Кредиттик тарых" деген эмне?
    Кредиттик тарых - бул кредит тууралуу финансы кредиттик мекемелер өз ара бири бири менен зайымчынын кредиттик келишимдер боюнча милдеттенмелерди кандай жагдайларда аткаргандыгы тууралуу маалыматтардын жыйнагы. Кредиттик тарых төмөнкү маалыматтарды камтыйт: качан, канча кредит, кайсы финансы кредит мекемесинен алынган, мөөнөтүндө алынган милдеттенмелери аткарылган же белгиленген мөөнөттөн өткөрүлүп аткарылганбы, келишимдин шарттары толук аткарылдыбы? Коронавирус инфекциясынын жалпы жайылып кетүүсүнө жол бербөөгө байланыштуу жагдайдан улам кредитти төлөө мөөнөтүн жылдыруу жөнүндө маалыматтар кредиттик бюролор тарабынан терс кредиттик маалыматка киргизилбейт. Ушуга байланыштуу келечекте кредит алууда финансы-кредит уюмдары кредиттерди төлөөнүн мөөнөтүн кечиктирүүнүн себептерине көңүл бурушат.
  2. "Кредиттик каникул" алуу учун эмне кылуу керек?
    Кредитти төлөө жагында кыйынчылыктар жаралган учурда, биринчи кезекте, карыз алуучу түздөн-түз финансы-кредит уюмуна кайрылып, кредитор менен тиешелүү сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүсү зарыл, башкача айтканда, кредитти реструктуризациялоо маселеси жеке кредитор менен карыз алуучунун ортосунда тиешелүү сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнүн негизинде чечилүүгө тийиш.
  3. Финансы-кредит уюмдары бардык кардарларына (карыз алуучуларына) "кредиттик каникул" берүүнү милдеттүүбү?
    Финансы-кредит уюмдары ар бир кайрылууну жеке карап чыгышып, кредиттердин шарттарын өзгөртүү жөнүндө чечимдерди карыз алуучунун финансылык мүмкүнчүлүктөрүнө талдап-иликтөөлөрдү жүргүзүүнүн негизинде кабыл алат.
  4. Карыз алуучу COVID-19 вирусунун жайылып кетишине байланыштуу киргизилген чектөөлөрдөн улам кредит төлөөдө кыйынчылыктарга дуушар болгон учурда төлөө мөөнөтүн кимдерге жылдырылып бериши мүмкүн?
    COVID-19 вирусунун жайылып кетишине байланыштуу киргизилген чектөөлөрдөн улам кредит төлөөдө кыйынчылыктарга дуушар болгон учурда, жеке адамдарга сыяктуу эле, юридикалык жактарга да берилген кайсы болбосун кредиттин төлөө мөөнөтү жылдырылышы мүмкүн.
  5. Финансы-кредиттик уюмга кредит боюнча мөөнөттү жылдыруу боюнча суроо менен кантип кайрылса болот?
    Эгерде карыз алуучунун арыз-даттануусу бар болсо, анда ал ар бир финансы-кредиттик уюмда Кайрылууларды кароо жол-жобосу болоорун билиш керек. Карыз алуучу финансы-кредиттик уюмда атайын дайындалган жоопкерчиликтүү кызматкерден арызды берүүнүн жол-жобосу боюнча маалыматты сурап алып, же финансы-кредиттик уюмдун расмий сайтынан тапса болот.
  6. Кепилдик деген эмне?
    Кепилдик - кредит милдеттенмелеринин аткарылышын камсыздоонун бир түрү.
  7. Банктан кредит алуу үчүн канча кепилдик берүүчү талап кылынат?
    Кредиттик келишим боюнча милдеттенмелердин аткарылышын камсыз кылуу үчүн ал боюнча кепилдик берүүчүлөрдүн саны түздөн-түз банк тарабынан аныкталат жана алынган кредиттин көлөмүнө, кепилдик берүүчүлөрдүн төлөө жөндөмдүүлүгүнө көз каранды болот.
  8. Кредит келишими боюнча кепилдик берүүчү үчүн кандай кесепеттер келип чыгышы мүмкүн?
    Кепилдик - бул жеке адамдардын кредиттер боюнча милдеттенмелердин аткарылышын камсыздоонун кеңири таралган ыкмаларынын бири.
    Кепилдик берүүчү менен банктын ортосундагы мамиле кепилдик келишими менен жол-жоболоштурулган.
    Кепилдик берүүчү болууну чечүү менен, жарандар, кепилдик келишимдерин түзгөнгө чейин эле, келип чыга турган тобокелдиктерди толугу менен түшүнүп, зарылчылык келип чыккан учурда, кредит боюнча төлөмдөрдү төлөп берүүгө жана аны кепилдик берүүчүсү болгон адамдын ордуна пайдалангандыгы үчүн пайыздарды берүүгө даяр экендигин так аныктап алышы керек. Кыргыз Республикасынын Граждандык кодекси 344-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык, "карызкордун кепилдик (гарантия) менен камсыздалган милдеттенмеси аткарылбаганда же тийиштүү түрдө аткарылбаганда, эгерде кепилдик келишими (гарантия) менен кепилдин субсидиардык жоопкерчилиги каралбаса, кепил (гарант) жана карызкор кредитордун алдында чогуу жооп берет".
    Ошентип, кепилдик алуучу менен бирдей негизде, кредит жана аны пайдалангандыгы үчүн пайыздарды төлөп берүүнү камсыз кылууга, ошондой эле карыз алуучунун кредиттик келишими боюнча милдеттенмелерин аткарбай же талаптагыдай аткарбаган учурда кредитордун карызын жана башка чыгымдарын өндүрүп алуудагы сот чыгымдарын төлөп берүүгө милдеттүү..
    Өз кезегинде, кредиттик келишим боюнча милдеттенмелерди аткарган кепилдик берүүчүлөр, Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинин 346-беренесинин 1-пунктуна ылайык, "карызкордон кредиторго төлөнүп берилген суммага проценттерди төлөп беришин жана карызкор үчүн жоопкерчиликке байланыштуу тарткан башка чыгымдарынын ордун толтурууну да талап кылууга укуктуу".
  9. Кепилдик келишими кандай учурларда бузулушу (жокко чыгышы) мүмкүн?
    Кепилдикти токтотуунун негиздеринин тизмеги Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинин 348-беренеси менен жөнгө салынган:
    1. Кепилдик өзү камсыздаган милдеттенменин токтотулушу, ошондой эле кепилдин макулдугусуз анын жоопкерчилигин жогорулатуу же кепил үчүн ыңгайсыз натыйжага алып келүү менен кепилдик өзгөртүлгөн учурда токтотулат.
    2. Эгерде кепил жаңы карызкор үчүн жооп берүүгө макулдук бербесе, кепилдик менен камсыздалган милдеттенме боюнча карыздын башка жакка өтүшү менен кепилдик токтотулат.
    3. Эгерде кепилдик менен камсыз кылынган милдеттенменин аткаруу мөөнөтү келген учурда кредитор карызкор же кепил тарабынан сунуш кылынган милдеттенменин тийиштүү түрдө аткарылышынан баш тартса кепилдик токтотулат.
    4. Кепилдик келишиминде көрсөтүлгөн мөөнөт бүткөндөн кийин кепилдик токтотулат. Эгерде мындай мөөнөт белгиленбесе, кредитор кепилдик менен камсыздалган милдеттенменин аткаруу мөөнөтү келген күндөн тартып бир жыл ичинде кепилге карата доо койбосо, кепилдик токтотулат. Эгерде кредитор кепилдик келишими түзүлгөн күндөн тартып эки жыл ичинде кепилге доо койбосо, негизги милдеттенменин аткаруу мөөнөтү көрсөтүлбөгөн жана аны аныктоо мүмкүн болбогондо же талап кылуу учурунда аныкталганда, кепилдик токтотулат."
Төлөм карттар жөнүндө суроолор
  1. Төлөм карт жоготуп алган учурда, эмне кылуу керек?
    Банктык картыңыз белгисиз үчүнчү адамдар тарабынан колдонушу мүмкүн болгон кырдаал жаралган учурларда, төлөм карт жоголуп же уурдалып кетсе, атайын колдоо борборуна же банкка дароо кайрылуу зарыл. Бул учурда, карта боюнча төлөмдөр токтолулуп, Сиз үчүн жагымсыз абалды бирөөлөр кыяматтык менен пайдаланып кетишине бөгөт коюлат. Сиз банкка кат жүзүндө өтүнүч менен кайрылгандан кийин гана карттагы акча каражаттардын сакталышына банк жооп берип калат. Буга чейин, жоголгон же уурдалып кеткен карт боюнча жоопкерчилик Сиздин мойнуңузда.
Лицензиялоо жөнүндө эң эле көп берилүүчү суроолор
  1. Төлөм системасынын операторунун жана төлөм уюмунун лицензияларын кантип алса болот?

    Төлөм системасынын операторунун жана төлөм уюмунун лицензияларын алуу үчүн өтүнүч ээси Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын веб-сайтында жайгашкан Улуттук банктын "Төлөм уюмдарынын жана төлөм системаларынын операторлорунун ишин лицензиялоо жөнүндө" жобосуна ылайык төмөнкү документтердин мамлекеттик же расмий тилдеги бирден нускасын Улуттук банкка тапшырууга тийиш:  

    1) төлөм уюмунун лицензиясын алуу үчүн (өз иш натыйжасы болуп саналбаган товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр үчүн төлөмдөрдү жана эсептешүүлөрдү үчүнчү жактардын пайдасына маалымат технологияларына жана электрондук каражаттарга, ошондой эле төлөмдөрдү өткөрүү ыкмаларына негизденген төлөм системасы аркылуу кабыл алуу жана өткөрүү боюнча кызматтарды сунуштоо боюнча): 

    а) ушул жобого карата 1-тиркемеде белгиленген форма боюнча түзүлгөн, өтүнүч ээсинин жетекчисинин кол тамгасы коюлган лицензия берүү жөнүндө өтүнүч кат;  

    б) уюштуруу документтеринин көчүрмөлөрү: юридикалык жактын жетекчисинин/башка ыйгарым укуктуу адамынын кол тамгасы жана мөөрү менен күбөлөндүрүлгөн устав, мамлекеттик каттоодон өткөндүгү жөнүндө күбөлүк, юридикалык жакты түзүү, уставдык капиталдын өлчөмү, башкаруунун аткаруу органын тандоо жөнүндө чечим;  

    в) акционерлер (уюштуруучулар)/катышуучулар-юридикалык жактардын документтеринин көчүрмөлөрү: ошол юридикалык жактын жетекчисинин/башка ыйгарым укуктуу адамынын кол тамгасы жана мөөрү менен күбөлөндүрүлгөн уюштуруу документтери, мамлекеттик каттоодон өткөндүгү жөнүндө күбөлүк, акыркы отчеттук күнгө карата түзүлгөн, салык органына тапшырылган финансылык отчет;  

    г) документтерди тапшыруу учуруна карата салык органдарынан салыктык карызынын жок экендигин тастыктаган маалым кат;  

    д) тастыктоочу документтерди кошо тиркөө менен уставдык капитал түзүүгө багытталган акционерлердин (уюштуруучулардын)/катышуучулардын акча каражаттарынын келип чыгуу булактарын аныктоого мүмкүндүк берген маалыматтар;  

    е) ушул Жобонун 2, 3 жана 4-тиркемелерине ылайык толтурулган жана башкаруунун аткаруу органынын мүчөлөрү жана акционерлери (уюштуруучулары)/катышуучулары тарабынан кол коюлган анкеталар же болбосо анкеталардын түп нускасын кийин жөнөтүү менен анын сканерден өткөрүлгөн көчүрмөлөрү;  

    ж) өтүнүч ээсинин аффилирленген жана байланыштуу жактары жөнүндө маалымат (жеке адамдын аты-жөнү, юридикалык жактын аталышы, уюштуруу документтери жана башка тастыктоочу документтер);  

    з) кеминде төмөнкүлөр камтылган бизнес-план:  

    - операцияларды ишке ашырууда алдыга коюлган максаттарды аныктоо;  

    - мындай операцияларды ишке ашыруудан күтүлгөн экономикалык натыйжалардын болжолдуу эсептери;  

    и) сунуштоочулардын пайдасына кызмат көрсөтүүлөр үчүн калктан жана өз агенттеринен түшкөн акча каражаттарын сактоо жана пайдалануу максатында банкта эсептешүү эсебин ачууга түзүлгөн келишимдин көчүрмөсү;  

    к) коммерциялык банк менен техникалык платформаларды колдонууга киргизүү жана чек ара аркылуу өтүүчү төлөмдөр боюнча финансылык өз ара эсептешүүнү жүргүзүү чөйрөсүндө алдын ала түзүлгөн келишимдин көчүрмөсү (өз иш натыйжасы болуп саналбаган товарлар үчүн төлөмдөрдү жана эсептешүүлөрдү үчүнчү жактар-Кыргыз Республикасынын резидент эместеринин пайдасына кабыл алуу жана өткөрүү боюнча кызматтарды сунуштай турган өтүнүч ээси үчүн);  

    л) ушул жобонун 10 же 11 жана 12-пунктуларына (кызмат көрсөтүүлөргө жараша) ылайык уставдык капитал катары акча каражаттар салынгандыгын тастыктаган документ;  

    м) өтүнүч ээсинин аларда төмөнкүлөр каралган ички документтеринин көчүрмөлөрү:  

    - агенттердин аралыкта орнотулуучу жабдууларын туташтыруу тартиби;  

    - инкассациялоо тартиби;  

    - кемчиликтер боюнча иш алып баруу тартиби;  

    - кардарларга акча каражаттарын кайтаруу тартиби;  

    - агенттер жана төлөм терминалдары аркылуу өтүүчү акча каражаттардын жылуу тартиби;  

    - штаттан тышкаркы жагдайлар келип чыккан учурда иш алып баруу тартиби;  

    - кардарларды террористтик жана экстремисттик ишке же массалык жок кылуу куралдарын таркатууга катыштыгы бар катары таанылган адамдардын эл аралык жана улуттук тизмеги боюнча текшерүү жагында жөнөтүүчүлөрдүн жана алуучулардын маалым каттарын тескөө механизмдерин кылдат чагылдыруу;  

    - тараптардын жана алардын катышуучуларынын укуктары, милдеттенмелери жана жоопкерчилиги.  

    Документтер көктөлгөн, номер коюлган жана ага жетекчинин жана/же ыйгарым укуктуу адамдын кол тамгасы коюлуп, мөөрү менен тастыкталууга тийиш.  

    н) лицензия берүү үчүн мамлекеттик алым салынгандыгын тастыктаган документ;  

    о) өтүнүч ээси-жеке адам Кыргыз Республикасынын резидентинин/резидент эмесинин акционеринин (уюштуруучусунун)/катышуучусунун төмөнкү документтеринин көчүрмөлөрү:  

    - паспортунун көчүрмөсү;  

    - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган формада, документтерди сунуштоо күнүнө карата салык боюнча карыз жок экендиги жөнүндө маалымкаттар жана/же кирешелер, социалдык чегерүүлөр жөнүндө декларациянын көчүрмөсү; резидент эмес – жеке адам ушул сыяктуу документтерди ал өзү жараны болуп саналган өлкөнүн мыйзамдарына ылайык сунуштоосу зарыл;  

    - тастыктоочу документтерди жана кредиттик карызы жок экендиги жөнүндө документтерди кошо тиркөө менен уставдык капитал түзүүгө багытталган акционердин (уюштуруучунун)/катышуучунун акча каражаттарынын келип чыгуу булактарынын келип чыгуу булактарын аныктоого мүмкүндүк берген маалыматтар (банктан жыйымдар жөнүндө маалым кат, иштеген жеринен – кирешеси жөнүндө маалым кат; дивиденддер жөнүндө маалым кат же киреше алуусун жана уставдык капиталды түзүүгө/көбөйтүүгө, акцияларды сатып алууга же үлүшкө катышууга багытталуучу каражаттар бар экендигин тастыктаган башка документтер).  

    2) төлөм системасынын операторунун лицензиясын алуу үчүн (үчүнчү жактардын төлөмдөрү жана эсептешүүлөрү боюнча финансылык маалыматтарды кабыл алуу, иштеп чыгуу (процессинг, клиринг) жана төлөм системасынын, ошол процессинг, клиринг борборунун катышуучуларына берүү кызматтарын сунуштоо боюнча): 

    а) ушул жобого карата 1-тиркемеде белгиленген форма боюнча түзүлгөн, өтүнүч ээсинин жетекчисинин кол тамгасы коюлган лицензия берүү жөнүндө өтүнүч кат;  

    б) уюштуруу документтеринин көчүрмөлөрү: юридикалык жактын жетекчисинин/башка ыйгарым укуктуу адамынын кол тамгасы жана мөөрү менен күбөлөндүрүлгөн устав, мамлекеттик каттоодон өткөндүгү жөнүндө күбөлүк, юридикалык жакты түзүү, уставдык капиталдын өлчөмү, башкарууну аткаруу органын тандоо жөнүндө чечим;  

    в) акционерлер (уюштуруучулар)/катышуучулар-юридикалык жактардын документтеринин көчүрмөлөрү: ошол юридикалык жактын жетекчисинин/башка ыйгарым укуктуу адамынын кол тамгасы жана мөөрү менен күбөлөндүрүлгөн уюштуруу документтери, мамлекеттик каттоодон өткөндүгү жөнүндө күбөлүк, акыркы отчеттук күнгө карата түзүлгөн, салык органына тапшырылган финансылык отчет;  

    г) документтерди тапшыруу учуруна карата салык органдарынан салыктык карызынын жок экендигин тастыктаган маалым кат;  

    д) тастыктоочу документтерди кошо тиркөө менен уставдык капитал түзүүгө багытталган акционерлердин (уюштуруучулардын)/катышуучулардын акча каражаттарынын келип чыгуу булактарын аныктоого мүмкүндүк берген маалыматтар;  

    е) ушул Жобонун 2, 3 жана 4-тиркемелерине ылайык толтурулган жана башкармалыктын аткаруу органынын мүчөлөрү жана акционерлер (уюштуруучулар)/катышуучулар тарабынан кол коюлган анкеталар же болбосо анкеталардын түп нускасын кийин жөнөтүү менен анын сканерден өткөрүлгөн көчүрмөлөрү, ошондой эле ушул жобонун 3-бөлүгүндө каралган документтердин көчүрмөлөрү кошо тиркелет;  

    ж) өтүнүч ээсинин аффилирленген жана байланыштуу жактары жөнүндө маалымат (жеке адамдын аты-жөнү, юридикалык жактын аталышы, уюштуруу документтери жана башка тастыктоочу документтер);  

    з) кеминде төмөнкүлөр камтылган бизнес-план:  

    - операцияларды ишке ашырууда алдыга коюлган максаттарды аныктоо;  

    - иш технологиясы жана шифрлөө алгоритми;  

    - мындай операцияларды ишке ашыруудан күтүлгөн экономикалык натыйжалардын болжолдуу эсептери;  

    и) чарбалык иш каражаттарын сактоо жана пайдалануу үчүн коммерциялык банкта эсептешүү эсебин ачууга түзүлгөн келишимдин көчүрмөсү;  

    к) ушул жобонун 11-пунктуна ылайык уставдык капитал катары акча каражаттар салынгандыгын тастыктаган документ;  

    л) кеминде төмөнкүлөр камтылган төлөм системасында финансылык мониторинг жүргүзүү тартибин жөнгө салган ички документтердин көчүрмөсү:  

    - финансылык мониторинг максаты жана милдеттери;  

    - финансылык мониторинг жүргүзүү принциптери;  

    - мониторинг системасын түзүүчү элементтердин топтому;  

    м) төлөм системасынын иштөө эрежелеринде төмөнкүлөр камтылууга тийиш:  

    - төлөм системасынын архитектурасын жана анын иш схемасын кеңири чагылдыруу;  

    - төлөм системасына кирүү жана андан чыгуу тартиби, шарттары жана жол-жоболору;  

    - катышуучуну төлөм системасына кошуу тартиби;  

    - процессинг жана акыркы эсептешүүнү жүргүзүү тартиби;  

    - ката төлөмдөрдү жокко чыгаруу жана кайтаруу тартиби;  

    - кемчиликтер боюнча иштерди жүргүзүү тартиби;  

    - төлөм системасынын катышуулары тарабынан өз иши жөнүндө маалыматтарды төлөм системасынын операторуна берүү тартиби;  

    - тобокелдиктерди тескөө боюнча колдонулган моделди кошо алганда, төлөм системасында тобокелдиктерди тескөө системасы, тобокелдиктерди тескөө иш-чараларынын жана ыкмаларынын тизмеги, ички контролдук системасын жана ички аудит кызматынын иши, эгерде болгон болсо;  

    - маалыматты коргоо талаптары;  

    - талаш маселелерди чечүү тартиби;  

    - системада штаттан тышкаркы жагдай келип чыккан шартта, катышуучулардын иш алып баруу тартиби;  

    - төлөм системасынын операторунун жана катышуучулардын укуктары, милдеттери жана жоопкерчиликтери;  

    - кардарларды террористтик жана экстремисттик ишке же массалык жок кылуу куралдарын таркатууга катыштыгы бар катары таанылган адамдардын эл аралык жана улуттук тизмеги боюнча текшерүү жагында жөнөтүүчүлөрдүн жана алуучулардын маалым каттарын тескөө механизмдерин кылдат чагылдыруу.  

    Төлөм системасынын иштөө эрежеси көктөлгөн, номер коюлган жана ага жетекчинин/ыйгарым укуктуу адамдын кол тамгасы коюлуп, юридикалык жактын мөөрү менен тастыкталууга тийиш;  

    н) аппараттык-программалык комплексин (мындан ары – АПК) орнотуу жана өндүрүштүк колдонууга киргизүү актысы;  

    о) өтүнүч ээсинин/лицензиаттын АПК орнотулган жайга менчик укугу белгиленген документтин көчүрмөсү. Эгерде төлөм системасынын оператору өзүнүн жана/же ижарага алынган жайды аппараттык-программалык комплексти жайгаштыруу үчүн колдонсо, "Төлөм уюмдарынын жана төлөм системаларынын операторлорунун ишин жөнгө салуу жөнүндө" жобого ылайык техникалык жактан чыңдоо жана жабдуу талаптарына жооп берген жайдын техникалык чыңдалышы тууралуу түшүндүрмө берилген ижара келишимин сунуштоосу зарыл. Ижара келишимин колдонуу мөөнөтү кеминде бир жылды түзүүгө тийиш. Төлөм системасынын оператору субижарага алынган АПК жайын колдонушу мүмкүн. Мында субижара келишимине, анда жайды субижарага берүү укугу каралган, ижарага алуучу менен ижарага берүүчү ортосунда түзүлгөн ижара келишими (негизги келишим) кошо тиркелүүгө тийиш;  

    п) лицензияланган уюмдун программалык камсыздоосу менен ачык интерфейс (API) колдоого алынгандыгын тастыктаган документтин көчүрмөсү жана Улуттук банк тарабынан операциялык шайкештикти жана системалар ортосунда өз ара иш алып барууну камсыз кылуу үчүн аныкталган бирдиктүү эсептешүү борборуна аралашуу мүмкүнчүлүгү/аралашуусу;  

    р) электрондук акчанын эсебин жүргүзүү боюнча эсептешүү эсебин ачуу тууралуу коммерциялык банк менен алдын ала түзүлгөн келишимдин көчүрмөсү (процессинг жана электрондук акчаларды жайылтуу боюнча кызматтарды сунуштаган өтүнүч ээси үчүн);  

    с) электрондук акча эмитенти менен электрондук акча чыгарууга/жайылтууга алдын ала түзүлгөн келишимдин көчүрмөсү (процессинг жана электрондук акчаларды жайылтуу боюнча кызматтарды сунуштаган өтүнүч ээси үчүн);  

    т) өтүнүч ээсинин атынан анын өкүлү ишеним каттын негизинде иш алып барган учурда, лицензияны алууга анын өкүлүнө берилген, жетекчисинин же болбосо уюштуруу документтерине ылайык ыйгарым укуктуу башка адамдын кол тамгасы жана ошол уюмдун мөөрү менен күбөлөндүрүлгөн ишеним кат;  

    у) лицензия берүү үчүн мамлекеттик алым салынгандыгын тастыктаган документ;  

    ф) акционер (уюштуруучу)/катышуучу-жеке адамдын-резидент/резидент эместин төмөнкү документтеринин көчүрмөлөрү:  

    - паспортунун көчүрмөсү;  

    - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган формада, документтерди сунуштоо күнүнө карата салык боюнча карыз жок экендиги жөнүндө маалымкаттар жана/же кирешелер, социалдык чегерүүлөр жөнүндө декларациянын көчүрмөсү; резидент эмес – жеке адам ушул сыяктуу документтерди ал өзү жараны болуп саналган өлкөнүн мыйзамдарына ылайык сунуштоосу зарыл;  

    - тастыктоочу документтерди жана кредиттик карызы жок экендиги жөнүндө документтерди кошо тиркөө менен уставдык капитал түзүүгө багытталган акционердин (уюштуруучунун)/катышуучунун акча каражаттарынын келип чыгуу булактарынын келип чыгуу булактарын аныктоого мүмкүндүк берген маалыматтар (банктан жыйымдар жөнүндө маалым кат, иштеген жеринен – кирешеси жөнүндө маалым кат; дивиденддер жөнүндө маалым кат же киреше алуусун жана уставдык капиталды түзүүгө/көбөйтүүгө, акцияларды сатып алууга же үлүшкө катышууга багытталуучу каражаттар бар экендигин тастыктаган башка документтер).  

     

    Өтүнүч ээсинин документтери (документтин түп нускасы жана/же анын талапка ылайык күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү) Улуттук банкка анын жайгашкан жери боюнча тапшырылат:  

    - Улуттук банктын борбордук аппаратына – Бишкек шаарында жана Чүй областында каттоодон өткөн өтүнүч ээлери тарабынан;  

    - Улуттук банктын областтык башкармалыктарына – Чүй жана Баткен областтарынан тышкары, Кыргыз Республикасынын областтарында каттоодон өткөн өтүнүч ээлери тарабынан;  

    - Улуттук банктын Баткен областындагы өкүлчүлүгүнө – Баткен областында каттоодон өткөн өтүнүч ээлери тарабынан.  

    Төлөм уюмунун/төлөм системасынын операторунун лицензия алуу үчүн документтерин кароо мөөнөтү 30 (отуз) календардык күндү түзөт.  

    Лицензия алуу үчүн документтер топтомун кароо мезгилинде Улуттук банк өтүнүч ээсин алдын ала текшерүүгө укуктуу. Алдын ала текшерүүнүн жүрүшүндө автоматташтырылган системалардын иштөөсү жана өтүнүч ээси сунуштаган документтер ушул жобонун 19-пунктунун талаптарына дал келүүсү текшерилет. Өтүнүч ээси алдын ала текшерүү ишин жүргүзүүгө көмөк көрсөтүүгө милдеттүү (жайга кирүү, системадан жана өтүнүч ээсинин документтерин пайдалануу мүмкүнчүлүгүн берүү, кызматкерлерге консультацияларды берүү ж.б.). Алдын ала текшерүү мөөнөтү 10 (он) жумуш күнүнөн ашпоого тийиш.  

    Эгерде документтер ушул жободо белгиленген талаптарга дал келбесе жана/же документтер топтому толук сунушталбаса, өтүнүч ээси кошумча документтерди Улуттук банктын кат жүзүндөгү билдирүүсүн алган күндөн тартып 15 (он беш) жумуш күнү ичинде сунуштоого тийиш. Документтер электрондук почта аркылуу, кийин алардын түп нускасын/түп нускаларын сунуштоо менен жөнөтүлүшү мүмкүн. Мында өтүнүч катты жана документтерди кароо мөөнөтү ушул жобонун талаптарын канааттандырган кошумча документтер (электрондук түрдө/кагаз жүзүндө) алынган күндөн тартып кайрадан башталат.  

    Ушул жобонун талаптарына дал келбеген же толук эмес көлөмдөгү документтер же болбосо белгиленген мөөнөттөрдү бузуу менен үчтөн көп жолу сунушталса Улуттук банк документтерди кароодон баш тартат жана 5 (беш) жумуш күнү ичинде бул тууралуу кат жүзүндө билдирүү жөнөтөт.  

  2. Төлөм системасынын оператору жана төлөм уюмунун лицензиялары кандай мөөнөткө берилет жана канча турат?
    Улуттук банк тарабынан берилүүчү лицензия мөөнөтсүз, ажыратып алынгыс болуп саналат жана аны үчүнчү жактарга берүүгө болбойт. Бир лицензиянын баасы (төлөм системасынын оператору же төлөм уюмунун лицензиясы) эсептешүү көрсөткүчүнүн он өлчөмүн түзөт (1 000 сом). 
Башка эң эле көп берилүүчү суроолор
  1. Төлөм тапшырмасындагы төлөм багытынын кодун кантип толтуруу керек?
    Коммерциялык банктардын кардарлары төлөм багытынын кодун тандоо боюнча консультацияларды тейленип жаткан банктын тиешелүү адистеринен ала алышат. Төлөм коддору менен төлөмдүн тиешелүү багыттары тууралуу кошумча маалымат менен Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын www.nbkr.kg дареги боюнча сайтынын Улуттук банктын ченемдик актылары" бөлүгүндөгү "Төлөм системасы" бөлүкчөсүнөн таанышып чыгууга болот, документтин аталышы "Төлөм жүгүртүлүшүнүн мамлекеттик классификатору".
Керектөөчүлөрдүн кайрылууларын кароо жөнүндө суроолор
  1. Керектөөчүлөрдүн кайрылууларын кароо тартибине карата талаптар
    ФКУ кайрылууларды кароо жол-жобосун иштеп чыгууга милдеттүү. Кайрылууларды кароо жол-жобосу ушул жобонун, мыйзамдардын жана Улуттук банктын ченемдик укуктук актыларынын талаптарына ылайык келүүгө тийиш, бул менен бирге ага ошол талаптарга каршы келбеген башка ченемдер киргизилиши мүмкүн. ФКУга кайрылууларды кароо жол-жобосунун иштелип чыккандыгы, кайрылууларды берүү ыкмалар (каналдары), ошондой эле даттануулар жана сунуштар катталган китепченин бардыгы тууралуу маалымат керектөөчүлөр үчүн көрүнүктүү жерде (маалымат такталары ж.б.у.с.) жайгаштырылууга тийиш. Кайрылууларды кароо жол-жобосунун электрондук версиясы (керектөөчүгө тиешелүү бөлүгү) ФКУдун расмий интернет-сайтында (болгон шартта), анын шилтемеси - ФКУдун расмий интернет-сайтынын башкы бетинде жайгаштырылууга тийиш. ФКУ, керектөөчүнүн талабы боюнча кайрылууларды кароонун белгиленген тартиби боюнча түшүндүрмөлөрдү берүүгө милдеттүү.
    Керектөөчүнүн кайрылуусу ФКУда иштелип чыккан ички жол-жободо белгиленген тартипте каралат. ФКУ кайрылуулардын адилеттүү, ар тараптуу жана өз убагында кароого алынышын камсыз кылууга жана белгиленген тартипте алар боюнча түшүндүрмө берүүгө милдеттүү.
    Керектөөчүлөрдүн кайрылуулары оозеки сыяктуу эле (телефон аркылуу же кабыл алуусуна катталуу), кат жүзүндө келип түшүшү, жеткирилип берилиши, почта байланышы аркылуу жөнөтүлүшү, ФКУдун электрондук почтасына жөнөтүлүшү же даттануулар жана сунуштар катталган китепчеде чагылдырылышы мүмкүн.
    Келип түшкөн бардык кат жүзүндөгү кайрылуулар, алгач ФКУдун аткаруу органынын жетекчиси жана башка ыйгарым укуктуу мүчөсү же анын филиалынын жетекчиси тарабынан каралат. Аларды андан ары кароо тартиби кайрылууларды кароо жол-жобосунда аныкталууга тийиш.
    ФКУдун башкы кеңсесинде жана филиалдарында керектөөчүлөрдүн кайрылуулары боюнча иш алып барган жооптуу кызматкерлер дайындалышы зарыл.
    ФКУ, керектөөчүлөр менен үзгүлтүксүз жана оперативдүү иш алып баруу максатында, кайсы болбосун кеңсесине аларга кайрылуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылууга милдеттүү.
    Жооптуу кызматкер керектөөчүлөрдүн кат жүзүндөгү кайрылууларын атайы китепчеде каттап, аларды ФКУдун жетекчилигинин кароосуна жөнөтөт жана өз учурунда жооп даярдалышына контролдукту жүргүзөт. ФКУ аналитикалык максаттар жана Улуттук банкка отчет берүү үчүн бардык кайрылуулардын статистикалык маалымат базасын жүргүзүүгө милдеттүү.
    ФКУдун жооптуу кызматкери же башка кызматкер керектөөчүгө телефон аркылуу оозеки кеп-кеңештерди берет, зарыл болгон учурда аны компетенттүүлүгү боюнча ФКУдун башка кызматкерлери менен телефон аркылуу байланыштырып, кат жүзүндөгү кайрылууну түзүүгө жардам берип, кайрылуу жол-жобосунда каралган башка милдеттерди аткарат.
    ФКУдун башкы кеңсесинен жана филиалынын тышкары, башка аймактык кеңсесинде кайрылууну кабыл алгандан кийин аларды башкы кеңсенин же филиалдын жооптуу кызматкерине белгиленген тартипте каттоо жана аны кароого алуу үчүн өткөрүп берет.
    Даттануулар жана сунуштар катталган китепче ФКУдун ар бир кеңсесинде (башкы, филиал, аманат кассасы жана башкалар) болууга тийиш. Даттануулар жана сунуштар катталган китепче номерленип, көктөлүп, ФКМдун жетекчисинин кол тамгасы менен күбөлөндүрүлүп, анын мөөрү коюлууга тийиш. ФКУдун жооптуу кызматкери күн сайын даттануулар жана сунуштар катталган китепчеден маалыматтарды (даттануулар келип түшкөн учурда) алып, аларды каттап, жол-жободо белгиленген тартипте жетекчинин кароосуна сунуштайт. ФКУдун башка кеңселеринин (башкы кеңсесин жана филиалдарды эске албаганда) кызматкерлери даттануулар жана сунуштар катталган китепчеден маалыматтарды (даттануулар келип түшкөн учурда) күн сайын алып, ФКУдун жооптуу кызматкерине белгиленген тартипте каттоо жана кароого алуу үчүн өткөрүп берет.
    Бардык кайрылууларда керектөөчүнүн аты-жөнү, жайгашкан жеринин дареги, байланыш маалыматтары милдеттүү түрдө көрсөтүлүп, кыскача мазмуну камтылууга тийиш. Кат жүзүндөгү кайрылууларга керектөөчү өзү кол коюп (ФКУдун электрондук почтасына келип түшкөн кайрылуулардан тышкары), кайрылган күнү көрсөтүлүшү зарыл.
    Керектөөчүнүн жеке маалыматтары жана почта дареги көрсөтүлбөгөн кат жүзүндөгү кайрылуу, жашыруун кайрылуу катары таанылып, кароого алынбайт.
    Уят-сыйытсыз же болбосо мазактап кордогон сөздөрдү, ФКУдун кызматкеринин, ошондой эле анын үй-бүлө мүчөлөрүнүн өмүрүнө, ден соолугуна жана мүлкүнө коркунучту камтыган керектөөчүнүн кат жүзүндөгү кайрылуусу кароосуз калтырылышы мүмкүн.
    ФКУдун аткаруу органынын жетекчиси же башка ыйгарым укуктуу мүчөлөрү, ошондой эле анын филиалдарынын жетекчилери керектөөчүлөрдү ФКУдун расмий сайтында (болгон шартта) жана маалымат такталарында жайгаштырылган, бекитилген графикке ылайык жеке кабыл алууга милдеттүү. Кабыл алуу учурунда протокол толтурулуп, ага керектөөчү кол коет. Бул тууралуу ага милдеттүү түрдө маалымдалгандан кийин жолугушуудан аудио же видео жаздырылып алынышы мүмкүн.
    ФКУдун жооптуу кызматкери да керектөөчүлөрдү туруктуу негизде кабыл алып турат. ФКУда керектөөчүлөрдү кабыл алуу алар үчүн кирүүгө мүмкүн болгон аймакта, атайын бөлүнгөн жайда (коомдук кабылдамада) жүргүзүлөт.
    Кабыл алууга кирип жаткан учурда керектөөчү өзүнүн ким экендигин тастыктаган документти көрсөтүүгө тийиш.
    Телефон аркылуу оозеки кайрылган учурда, алдын ала ага маалымдоо менен сүйлөшүүлөр аудиого жаздырылып алынат.
    ФКУдун керектөөчү кайрыла ала турган телефон номери ФКУдун маалымат такталарында жана расмий сайтында (болгон шартта) жайгаштырылууга тийиш.
    Оозеки кайрылуу учурунда керектөөчүнүн маселеси кошумча иликтөөнү же текшерүүнү талап кылбаса, анын жообу дароо эле же телефон аркылуу же жеке кабыл алуу учурунда берилиши мүмкүн.
    Эгерде оозеки кайрылууда камтылган маселени оперативдүү тартипте кароого алууга мүмкүн болбосо жана ал кошумча иликтөөнү талап кылса, кат жүзүндө кайрылуу сунуш кылынат.
    Керектөөчү кайрылуусун өзү алып келип берсе, почта байланышы аркылуу же ФКУдун электрондук почтасына жөнөтүлсө же кабыл алуу учурунда тапшырылса, ал бир жумуш күн ичинде каттоодон өткөрүлүүгө тийиш.
    Кайрылуу электрондук почта боюнча келип түшкөн учурда, кайрылууну алгандыгы тууралуу тастыктоо кийинки жумуш күнү керектөөчүнүн электрондук почтасына жөнөтүлөт же телефон аркылуу билдирилет.
    Кайрылууну кароо ФКУдун анын иш-аракетине же аракеттенбей коюшуна даттануу келип түшкөн кызматкерине тапшырууга жол берилбейт.
    Керектөөчүнүн ФКУга жолдогон жазуу жүзүндөгү кайрылуусу отуз календардык күндөн кечиктирилбестен каралууга жана ага жазуу жүзүндө жооп жөнөтүлүүгө тийиш. Кардарлардын даттанып жана арызданып кайрылууларын (талаш маселелер) кароонун жыйынтыгы боюнча документтер белгиленген тартипте кеминде үч жыл сакталууга тийиш.
    Кат жүзүндөгү кайрылуунун жообуна ФКУдун аткаруу органынын жетекчиси же ыйгарым укуктуу мүчөлөрү же анын филиалынын жетекчиси кол коюп, кайрылууну канааттандыруу (толук же жарым-жартылай), канааттандыруудан баш тартуу боюнча так негиздеме же керектөөчүнүн укуктары жана милдеттери боюнча түшүндүрмө берилүүгө ошондой эле, аткаруучунун аты-жөнү жана байланыш маалыматтары көрсөтүлүүгө тийиш. Зарыл болгон учурларда, тиешелүү документтердин көчүрмөлөрү жоопко кошо тиркелип берилет.
    Кайрылууну кароонун жыйынтыгы боюнча керектөөчүгө берилген жооп кайрылуу кайсы тилде жазылган болсо, ошол тилде - Кыргыз Республикасынын мамлекеттик же расмий тилде жөнөтүлөт.
    Эгерде ФКУга бир нече керектөөчү кат жүзүндө кайрылган болсо (жамааттык кайрылуу) жана кайрылуунун өзүндө башкасы көрсөтүлбөсө, жооп биринчи көрсөтүлгөн дарекке жөнөтүлөт.
    Керектөөчүнүн кайрылуусунун негиздүүлүгү жана укук ченемдүүлүгү далилденсе, ФКУ орун алган мыйзам бузууларды четтетүү, керектөөчүнүн укуктарын калыбына келтирүү жана мыйзамдуу таламдарын коргоо жагында тиешелүү чараларды кабыл алат.
    Эгерде, кайрылууда аларды кароо ФКУдун мыйзамдуу компетенциясына кирбеген маселелер камтылса, керектөөчүгө кайсы жерге жана кандай тартипте кайрылуу жагында түшүндүрмөлөр берилет.
    Жаңы далилдер же жагдайлар келтирилбеген кайталап кайрылуулар керектөөчүлөрдүн буга чейинки кайрылуулары боюнча так жооптор берилип, бардык зарыл чаралар көрүлгөн шартта, кароосуз калтырылышы мүмкүн.
    Бардык кат жүзүндөгү кайрылуулар атайы журналда катталууга тийиш, анда керектөөчүнүн аты-жөнү, почта дареги (жашаган дареги) жана байланыш маалыматтары, алган күнү, кайрылуунун кыскача мааниси, кабыл алынган чечим тууралуу маалымат жана кайрылууларды кароо жол-жобосуна ылайык башка маалыматтар көрсөтүлөт.